Architecten Siebren Baars en Ton Vissers (37B)
Siebren Baars heeft, naast zijn docentschap aan de NHL Leeuwarden – Built Environment - een eigen architectenbureau te Hurdegaryp, gespecialiseerd in onderwijs en research & development op gebied van integrale duurzaamheid. Hij heeft ruime ervaring in het ontwerpen van scholen en geeft daarbij altijd aandacht aan integrale benadering van de ontwerpopgave, met als doel een ideale omgeving te realiseren voor het onderwijs, zoals de desbetreffende school dat voor zich ziet. In het nieuwe JTC kon Siebren zijn kernwaarden vorm geven: creativiteit, mensgerichtheid van de werkomgeving, uitdagende en inspirerende details.
Tot en met definitief ontwerp was de opdracht ondergebracht bij Grunstra Architecten Groep, waarbij Siebren tekenende voor het ontwerp. De fase na het definitief ontwerp werd onder esthetische begeleiding van Siebren Baars, vanaf dat moment vanuit zijn eigen bureau, uitgevoerd door Architectenburo 37B te Heeze.
Architect-eigenaar Ton Vissers ziet ontwerpen als een inspirerend proces om samen met de opdrachtgever beelden en ideeën te vertalen naar een bouwwerk. Bij het JTC kon Architectenbureau 37B de onderwijsvisie van de school en de esthetische vormgeving van Siebren Baars vertalen naar een inspirerend gebouw. Hierbij lag de uitdaging in het bepalen van de materiaalkeuzen en het ontwerpen van de bouwkundige detaillering, volgens Ton de basis van een kwalitatief hoogwaardige realisatie van het ontwerp.
Het stedenbouwkundig kader
Siebren Baars was voorafgaand aan het ontwerp van de school al betrokken bij de gebiedsontwikkeling door de gemeente Roosendaal, samen met de andere ontwerpers die destijds betrokken waren bij projecten in het ZOK. De uitgangspunten voor het ontwerp en de materialisatie van het gebied zijn door hem mede opgezet.
‘De nabijheid van de A58 is voor het gebied natuurlijk een stevig gegeven. We hebben besloten dat thema als kracht voor het ontwerp in te zetten. De gebouwen op het terrein hebben de functie gekregen als geluidswal te werken voor de woonwijk erachter, dat idee hebben we omgezet in een bouwvolume dat als een slang over het terrein slingert. Voor de school en de later op het terrein nog te bouwen kantoren en appartementen is zo een eenduidig en goed te communiceren concept neergezet. De sporthal die vlak bij de school wordt gebouwd moet met de rest van het terrein juist een contrast vormen en zo de vorm van de gebouwenreeks benadrukken.’
Het terrein aan de rijkswegkant van de ‘slang’ heeft een verkeersfunctie met veel terreinverharding, parkeerplaatsen en de aanvoerwegen voor de gebouwen. Het terrein aan de woonwijkkant heeft een zachtere en groenere invulling, aansluitend aan het bestaande park. De materialisatie van de gebouwen zelf is geïnspireerd op de rijksweg: natuurlijke aardtinten gecombineerd met blank metaal, zwart, wit en grijstinten en een enkel kleuraccent.
‘De school had een helder beeld over hoe in het gebouw het onderwijs in de toekomst moest gaan functioneren. Nadat een vlekkenplan met het personeel is besproken, hebben we een globale opzet gemaakt. Die is eigenlijk gedurende het hele proces verder overeind gebleven. Het Voorlopig Ontwerp is aan het voltallige personeel gepresenteerd, het Definitief Ontwerp is met de interne werkgroep van de school besproken. De lijn van visie naar ontwerp is gestructureerd en zonder veel ingrepen doorlopen.
Door het stedenbouwkundige concept is het een vrij lang en smal gebouw geworden. In overleg met de constructeur is gekozen voor een constructie met dragende gevels en één rij kolommen. Binnen wordt grotendeels gewerkt met systeemwanden, waardoor in de toekomst het gebouw zonder veel ingrepen kan worden aangepast. De gedachte daarachter is dat het gebouw gebouwd is op basis van de huidige filosofie van de school. Over twintig jaar kunnen de eisen aan het gebouw best anders zijn, misschien moet het over dertig jaar worden gebruikt voor seniorenwoningen. We wilden met de school en de gemeente samen een gebouw maken dat meer waarde heeft dan alleen voor de waarheid van vandaag. Dat kan alleen als je daar met het basisontwerp ruimte voor creëert.’
Landmark
Het karakter van het nieuwe JTC-gebouw is conform de wens van de gemeente daarvoor inderdaad een ‘landmark’: statig, maar op een speelse manier. Het gebouw straalt kwaliteit uit, het heeft naar de omgeving een dominant karakter, maar door het speelse gebruik van schuine en gebroken lijnen doet het dat op een vriendelijke manier.
‘Schuine lijnen zijn heel belangrijk voor dit gebouw. Ze zijn een logisch vervolg op het stedenbouwkundig concept dat zich ook kenmerkt door de afwezigheid van haakse lijnen. De kopgevel komt schuin omhoog uit het gebouw, zoals de aula er schuin omlaag uitloopt. De karakteristieke raampartij van de kopgevel definieert een thema dat terugkomt in andere raampartijen van de school, zowel in de aula als bij de leerpleinen aan de zijkant, op de begane grond bij het atelier van Kunst en Cultuur en op de derde verdieping bij het leerplein Technasium. Dezelfde afwezigheid van rechte hoeken zit in de plattegronden, waarin verblijfsruimten nooit rechthoekig zijn en de gangen weliswaar in de lengte overzichtelijk zijn maar geen parallelle wanden hebben. Dit bevordert de akoestiek, de herkenbaarheid en daarmee – volgens onderzoek – het welbevinden en het gedrag van mensen. Ruimten zijn niet vanzelfsprekend, technisch, rationeel, maar leven met de gebruikers mee.’
Voor het gebouw is volgens Baars gekozen voor materialen en kleuren die passen bij het concept ‘rijksweg’ en tegelijk de noodzakelijke kwaliteit realiseren van het door de gemeente gewenste ‘landmark. ‘
‘De keuze voor metselwerk en de kleur is geïnspireerd door de stenen geluidswallen die verderop langs de A58 bij Etten Leur zijn toegepast. We tonen daarmee natuurlijkheid en duurzaamheid en zorgen tegelijk voor continuïteit langs de rijksweg, vanuit de gedachte dat elke weg zijn eigen vormkenmerken zou moeten hebben ter bevordering van de oriëntatie.
De gevel is gemetseld, we hebben gewerkt met achttien verschillende stenen. Random kleuren metselen lukt alleen als je er heel goed over nadenkt en het heel strak plant. De stenen werden daarom al beneden geselecteerd en op volgorde gelegd, voordat ze de steigers opgingen naar de metselaars. In combinatie met het stootvoegloos metselen was dat de enige manier om zowel de horizontale banen als de aselecte kleurenpatronen voor elkaar te krijgen. Het effect is dat het metselwerk prachtig egaal oogt, de horizontale lijnen in het ontwerp benadrukt en het gebouw een chique uitstraling geeft.’
Voor de trappenhuizen is gekozen voor een metalen bekleding met vormverwantschap met vangrails,. Dezelfde materialisatie is gekozen voor de zijwanden van de aula, die ook nog een stukje het gebouw inlopen en zo binnen hetzelfde materiaal laten zien. Het voor de wegenbouw kenmerkende verzinkt staal is onder andere in de school terug te vinden in de strekmetalen elementen zoals gebruikt als balustradevulling in de trappenhuizen en schermen op het terrein.
Glasgevels
Een sterk aansprekend onderdeel van het ontwerp zijn zonder twijfel de consequent ontworpen glasgevels van aula en leerpleinen met de schuin belijnde kozijnen en kleurverschillen in de glasstroken. Het meest zichtbaar wordt dit element in de kopgevel aan de Schneiderlaan: een drie verdiepingen hoge glasgevel over de volle breedte van achttien meter van het gebouw.
‘Door de ligging van het gebouw aan de A58 moest de gevel worden uitgevoerd in geluidwerend glas. Om de ruimten achter de gevel leefbaar te houden moest het ook warmtewerend zijn. We hebben een complex lijnenspel ontworpen waardoor de gevel als één vlak werkt, waarbij de achterliggende constructie enerzijds werd gerespecteerd, maar anderzijds niet het lijnenspel mocht gaan bepalen. Een subtiele kleurkeuze maakt het karakteristieke beeld van de gevel compleet.
De glasdelen voor de gevel aan de rijkswegzijde, maar met name de kopgevel zijn dik en dus ook bijzonder zwaar. Het maken, vervoeren en plaatsen was daardoor specialistisch werk. Met natuurlijk speciale aandacht voor de betonnen dorpels die het gewicht van de gevel moeten dragen en waarvoor we voor plaatsing een speciale zwaardere kraan hebben moeten laten komen. Een prachtig uitdagend klusje!’
Materialen binnen
Hoge akoestische isolatie in wanden en plafonds, systeemwanden van staal, warmtewerende beglazing, prachtige hoge en brede deuren, waterspuwers voor het dak van de aula, grote delen glazen binnenwanden voor transparante ruimten en het natuurlijk licht op de gangen, een overdekt deel van het buitenplein met huiskamerindeling, een ophijsbare garderobe in de foyer, ledlichtlijntjes in de trappenhuizen, balustrades in de aula, een opklapbaar hek op het toneel …
‘Het aantal inventieve details is te groot om op te noemen.We hopen dat de gebruikers van het gebouw, het personeel en de leerlingen, er steeds meer zullen ontdekken en dat het er aan bij zal dragen dat ze zich er thuis zullen voelen, in hun eigen, eigenzinnige gebouw.’